e-monitor szkolny

Czy dzieci można nauczyć wszystkiego? - aktywizujące metody w nauczaniu

Jak wiadomo dzieci można nauczyć wszystkiego, ich możliwości są prawie nieograniczone. Wystarczy dobrać odpowiednią metodę. Każda z nich może być realizowana jako aktywizująca, bądź nie. Wszystko zależy od nauczyciela.

Aby w właściwy sposób realizować temat, nauczyciel powinien zadać sobie kilka pytań:

• Kim jest mój uczeń?
• Czego chcę go nauczyć?
• Jaki jest najlepszy moment i miejsce?
• Jak to zrobię, żeby zrozumiał?

Średnia zdolność zapamiętywania zależy od zastosowanej metody:

• wykład - 5%
• czytanie - 10%
• metody audio-wizualne - 20%
• demonstracje - 30%
• grupa dyskusyjna - 50%
• praktyka przez działanie - 75%
• nauczanie innych - natychmiastowe wykorzystywanie zdobytej wiedzy - 90%

Naukowcy twierdzą, że 75% wiedzy nabywa się drogą wzrokową, (o czym świadczą metody stosowane w reklamach), ale im więcej zmysłów zaangażowanych jest w procesie uczenia tym uczenie jest bardziej efektywne .

słyszałem - i zapomniałem
widziałem - i zapamiętałem
zrobiłem - i zrozumiałem

(Konfucjusz)

Wykład

Rozpoczynając wykład powiedz o czym będziesz mówić. Mów dynamicznie. Rób przerwy po wygłoszeniu trudniejszych zagadnień. Nie dyktuj! Niech uczniowie sami sformułują notatkę. Pozwalaj zadawać pytania i przerywać. Nie definiuj pojęć niezrozumiałych przez inne brzmiące tak samo obco. Wykład powinien trwać 15 - 20 min. Na koniec zrób podsumowanie. Informacje kilkakrotnie powtórzone lepiej są zapamiętywane. Dzieci lubią słuchać atrakcyjnego mówcy, tematu i sposobu mówienia.

Praca z tekstem

Aktywna praca z tekstem polega na przejściu kilku etapów:

Uświadomienia sensu czytania (przyjemność znalezienia określonej informacji).
Przeszukiwania tekstu pod kątem niezrozumiałych wyrazów (uczeń występuje tu jako badacz języka).
Czytania właściwego - poszukiwania w tekście odpowiednich informacji (powinno się pozwolić robić wstępne notatki).

Pomoce wizualne

Filmy, slajdy, obrazy, plakaty, mapy, tablice, plansze, schematy, ilustracje. W połączeniu z obrazem, słowo oddziałuje sześciokrotnie silniej. Pomoce wizualne powinny być wprowadzane w odpowiednim momencie. Należy pamiętać, że film trwający dłużej niż piętnaście minut może okazać się nużący, a nadmiar ilustracji może spowodować chaos informacyjny.

Pokazy, demonstracje

Bardzo często używane na lekcjach chemii. Po swobodnej obserwacji, uwagę uczniów należy nakierować na to, co mają obserwować, gdzie dopatrywać się zmian. Jeżeli można, trzeba pozwolić uczniom dotykać eksponatów.

Pytania i odpowiedzi

Odpowiednie są dla początkowej lub podsumowującej fazy lekcji. Pytania "poszukujące" wymagają tolerancji dla każdej odpowiedzi. Uczniowie sami mogą opracować listę pytań, które nauczyciel wykorzysta do prac sprawdzających. Bardzo ważną rolę odgrywają pytania ewaluacyjne, które umożliwiają nauczycielowi kontrolę tego, w jaki sposób podane informacje są zrozumiałe przez uczniów. (Co wam się szczególnie podobało?, Co było trudnego?) Takie pytania nauczyciel powinien również stawiać sobie sam i komunikować klasie jakie jest jego osobiste odczucie.

Dyskusja

Sztuka wyrażania swojego zdania, argumentacji i trening szacunku do przekonań innych. Temat dyskusji powinien być dobrze sformułowany. Podczas dyskusji ważne jest:

• Unikanie uwag osobistych.
• Umożliwienie zabrania głosu wszystkim chętnym.
• Nie przerywanie wypowiedzi innym.

Na zakończenie powinno nastąpić podsumowanie dyskusji. Nauczyciel może wspólnie z uczniami opracować listę sytuacji ułatwiających lub utrudniających przebieg dyskusji. Dyskusję można również przeprowadzić w ćwiczeniu pt. "Akwarium". Polega ono na tym, że kilka osób dyskutuje, a reszta obserwuje i analizuje przebieg wydarzeń pod kątem skuteczności argumentacji. Później następuje zamiana ról. Wariantem dyskusji jest debata, która trwa dłużej i powołani są sędziowie.

Burza mózgów

W metodzie tej ważne są dwie fazy:

1. Faza zielonego światła, kiedy zapisywane są wszystkie pomysły.
2. Faza czerwonego światła, kiedy wybiera się pomysły najbardziej realne.

Nie powinno się krytykować pomysłów innych, a każdy ma prawo podać swój pomysł.

Metody aktywności kreatywnej

1. Kreatywne pisanie np.: listu do bohatera literackiego, scenariusza filmu, tekstów reklamowych, zmiana zakończenia książki.
2. Kreatywne działanie np.: akcje, projekty, instalacje, happeningi (przemeblowanie klasy, żeby była bardziej przyjazna, przygotowanie gazetki okolicznościowej).
3. Kreatywność ciała - ćwiczenia i zabawy doskonalące ekspresję języka ciała np.: kalambury - pokazywanie słów tak, aby grupa odgadła znaczenie hasła.
4. Kreatywne myślenie np.: ćwiczenia i zabawy rozwijające ekspresję werbalną (przygotowanie przemówienia).

Analiza przypadku

Uczniowie otrzymują opis przypadku np.: raport na temat zanieczyszczeń środowiska w danym regionie. Po odpowiednim czasie przeznaczonym na zapoznanie się z materiałem komentują, kto ponosi odpowiedzialność za zaistniały stan, co spowodowało jego zaistnienie. Efektem jest opracowanie planu działania.

Drama

Metoda polegająca na inscenizacji zaprojektowanego przez nauczyciela scenariusza. Uczniowie uczestnicząc w dramie maja możliwość pełniejszego doświadczenia oraz uświadomienia sobie przeżyć i motywów związanych z rolą lub sytuacją.

Symulacje

Symulacje to naśladowanie rzeczywistości, odgrywanie ról. Dobrze dobrane tematy uczą umiejętności życiowych, operacyjnych, sprawności w efektywnej komunikacji oraz zaradności i śmiałości.

Karty dydaktyczne

Metoda umożliwiająca pełną indywidualizację nauczania i dostosowania tempa pracy i stopnia trudności do możliwości ucznia. Jest bardzo efektywna, ale i trudna ze względów technicznych. Wymaga bowiem zaprojektowania całego programu lub działu tematycznego w moduły problemowe. Moduły opracowane są na osobnych kartach, na których znajdują się informacje o temacie, odpowiednia dawka wiedzy i przykłady oraz zadania do samodzielnego opracowania przez ucznia.

Mapa mentalna

To metoda wizualnego opracowania problemów z wykorzystaniem rysunków, obrazów, zdjęć, wycinków z gazet, symboli, krótkich dynamicznych haseł.

Linie czasu

Metoda wizualnego przedstawienia problemu. Ukazuje je w wymiarze linearnym. Np. wynalazki cywilizacyjne:

Metaplan

Jest to plastyczny zapis dyskusji, prowadzonej przez uczestników, którzy dyskutują na określony temat, tworząc jednocześnie plakat. Celem metody jest rozważenie problemu i skupienie się przede wszystkim na poszukiwaniu (niekoniecznie znalezieniu) wspólnego rozwiązania.

Przykładowy sposób przeprowadzenia (praca w grupach).

Nauczyciel przedstawia klasie problem, który będzie przedmiotem dyskusji, dzieli klasę na 5 - 6 osobowe grupy. Każda grupa otrzymuje od nauczyciela wcześniej przygotowane materiały: arkusz szarego papieru, jedną chmurkę do zapisania tematu, około 20 kółek i owali do zapisania odpowiedzi, 10 prostokątów do zapisania wniosków, pinezki, taśmę samoprzylepną, kolorowe flamastry. Nauczyciel ustala limit czasu na wykonanie zadania, uczniowie tworzą plakat:

1. W chmurce zapisują temat i umieszczają na plakacie.
2. Dzielą plakat na obszary wg wzoru:

W obszarze "jak jest?" - umieszcza się opis aktualnego stanu. W obszarze "jak powinno być?" umieszcza się opis stanu, który chcielibyśmy osiągnąć, a w owalach wpisuje się myśli odpowiadające na pytanie: Dlaczego nie jest tak, jak być powinno?" Wnioski umieszcza się w prostokątach. Zapisywane treści powinny być zaakceptowane przez całą grupę. Następnie grupy prezentują swoje plakaty. Podsumowaniem powinno być zebranie wniosków ze wszystkich plakatów i wypracowanie wspólnych wyników dyskusji, o ile okaże się to konieczne.

Wizualizacja

Wizualizacja jest treningiem wyobraźni. To technika lepszego zapamiętywania, wprowadzania w lepszy nastrój, widzenia pozytywnych stanów rzeczy w sposób kompleksowy. Pomaga w dokonywaniu zmian i wybieraniu najlepszych rozwiązań.

Praca w grupach

Praca w grupach uczy kooperacji, respektowania przyjętych zasad. Pozwala na doskonalenie kompetencji. Ułatwia aktywizację uczniów (szczególnie nieśmiałych). Działa wzajemnie inspirująco. Najlepiej pracują grupy 4 - 5 osobowe, gdzie każda osoba pełni inną funkcję np.: pilnuje przestrzegania czasu, przekazuje materiały otrzymane od nauczyciela, zachęca do pracy, itp.

Technika grup zadaniowych

Wykorzystana jest do realizacji zadań bardziej skomplikowanych, wymagających zaplanowania i rozłożonych w czasie. Przy realizacji projektu dobrze jest ustalić terminarz wykonywanych czynności. Przykładowy terminarz opracowania gazetki szkolnej:

Literatura:

1. Taraszkiewicz M.: Jak uczyć lepiej, czyli refleksyjny praktyk w działaniu. Warszawa: CODN, 1999.
2. De Bono E.: Naucz swoje dziecko myśleć. Warszawa: Prima, 1994.
3. Noskowska M.: Metody aktywizowania uczniów.
   Chemia w Szkole 2000 nr 1 s.22-28.
   

< publikacje | do góry ^