e-monitor szkolny

Dysleksja podstępny wróg

Ten artykuł warto skserować i rozdać rodzicom dzieci dyslektycznych na specjalnym spotkaniu. Im prędzej rodzice zaangażują się we wspólne ze szkołą zwalczanie tej przypadłości, tym większe szanse powodzenia.

***

Dysleksja jest jednym z wielu rodzajów trudności w uczeniu się. Przejawia się w niemożności opanowania przez dziecko czytania mimo co najmniej przeciętnego poziomu rozwoju umysłowego, prawidłowego rozwoju fizycznego, właściwej motywacji, prawidłowej metody nauczania, sprzyjających warunków socjoekonomicznych. Dysleksji często towarzyszą:

• dysgrafia - zaburzenie dotyczące techniki pisania objawiające się niskim poziomem graficznym pisma,
• dysortografia - trudności w opanowaniu poprawnej pisowni.

Choć dyslektycy mają trudności w uczeniu się czytania i pisania, to u niektórych z nich przejawiają się wyjątkowe zdolności, np. w myśleniu wizualno-przestrzennym, polegającym m.in. na tworzeniu dynamicznych, skomplikowanych trójwymiarowych figur geometrycznych.

Sławni dyslektycy to np. H.Ch. Andersen, P. Picasso, Leonardo da Vinci, M. Faraday, Agata Christie, Albert Einstein, Wilson Churchill.

Osoba dyslektyczna ma odmienne wrodzone właściwości, co oddziaływa na rozwój jej zdolności, a w konsekwencji i umiejętności. Te zaś wpływają na taktyki, które tworzą strategie poznawcze.

Niedopasowanie strategii uczenia się preferowanych przez ucznia i strategii nauczania prowadzi do niepowodzeń szkolnych. Zaburzenia nerwicowe, brak motywacji do nauki, niechęć do uczenia się w ogóle, poszukiwanie satysfakcji w aktywności poza szkołą - oto dalsze konsekwencje dysleksji niepoddanej terapii.

DYSLEKTYK JEST INNY!

Jeśli Twoje dziecko ma problem dysleksji lub dysortografii ma prawo...

• do korzystania z zajęć korekcyjno-kompensacyjnych prowadzonych przez nauczyciela posiadającego przygotowanie w zakresie terapii pedagogicznej (na mocy rozporządzenia MEN z 15 stycznia 2001 r. - Dziennik Ustaw nr 13, poz. 110),

• przystąpić do sprawdzianu kompetencji w warunkach i formie dostosowanych do dysfunkcji - na podstawie opinii publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej wydanej nie później niż do końca września roku szkolnego, w którym odbywa się sprawdzian (rozporządzenie MEN z 21 marca 2001 r. - Dziennik Ustaw nr 29, poz. 323),

• do wydłużonego limitu czasu na pisanie wszelkich sprawdzianów,

• do bycia ocenianym z czytania i pisania wg kryteriów dostosowanych do jego możliwości,

• do dostosowania wymagań do jego możliwości,

• do oceniania włożonego wysiłku, a nie uzyskanych efektów,

• do indywidualizacji wymagań w związku z zadawanym materiałem do pamięciowego nauczenia się (dodatkowy czas lub materiał w mniejszych porcjach),

• być odpytywanym ze "słówek", dat, tabliczki mnożenia itp. po chwili na zastanowienie,

• na lekcji siedzieć blisko nauczyciela,

• do indywidualizacji nauczania i wymagań podczas zajęć sportowych. Ocena nie może być prostą konsekwencją odniesienia uzyskanych przez dziecko rezultatów do norm dla danego wieku życia. Należy uwzględnić wiek rozwoju ruchowego dziecka, który w przypadku zaburzeń dyslektycznych może być obniżony wobec wieku życia o dwa, trzy lata,

• do korzystania z "książek mówionych"- taśm magnetofonowych z nagraniami lektur, które służą dzieciom do przyspieszenia procesu czytania. Można je wypożyczyć w bibliotekach dla osób niepełnosprawnych (niewidomych), bibliotekach pedagogicznych, dużych bibliotekach publicznych,

• do korzystania z maszyny do pisania lub komputera,

• do opisowego oceniania dyktand przez wskazanie ilości błędów. Stają się one dla ucznia materiałem do indywidualnej pracy,

• do takiego nauczania języków obcych, by miało ono charakter praktycznej nauki ustnej komunikacji w sytuacjach codziennych,

• do nauczania opartego na emocjach pozytywnych: zainteresowaniu, zaciekawieniu, przeżyciu sukcesu, poczuciu kompetencji, siły i własnych możliwości.

Dysleksja, dysortografia i dysgrafia często współwystępują, ale niekiedy mają charakter izolowany. W starszym wieku szkolnym kłopoty w czytaniu zmniejszają się, natomiast trudności w pisaniu często utrzymują się przez wiele lat, bywa, że do końca życia. Mimo skutecznej terapii ujawniają się zwłaszcza w sytuacji stresu lub zmęczenia. Warto wobec tego bliżej przyjrzeć się dysortografii i zastanowić się nad sposobami pomocy dzieciom, które dotknął ten rodzaj zaburzeń.

JAK POMAGAĆ DYSLEKTYKOWI?

Jeżeli Twoje dziecko ma problem dysortografii, nie traktuj je jak chore, niezdolne lub leniwe. Nie łudź się też, że samo z tego wyrośnie. Jeżeli pozbawisz je specjalistycznej pomocy, nie spodziewaj się, że jego kłopoty skończą się same.

Nie ograniczaj mu zajęć pozalekcyjnych, ale i nie zwalniaj z systematycznych ćwiczeń i pracy nad sobą. Bądź w kontakcie z poradnią, wykorzystuj wyniki badań i zalecenia specjalistów zawarte w opinii pedagogiczno-psychologicznej.

Ustal kontrakt między Tobą a dzieckiem, który określa reguły współpracy: dziecko uczyń odpowiedzialnym za pracę nad sobą, a siebie za pomaganie dziecku. Pamiętaj o systematycznej pracy, gdyż każda przerwa w terapii jest zaprzepaszczeniem włożonego wysiłku.

Bądź w stałym kontakcie z jego terapeutą. Korzystając z jego wskazań, włączaj w zajęcia potrzebne dziecku ćwiczenia.

Zastanów się, czy opinię z poradni natychmiast przedstawić w szkole. Twoje dziecko może zechcieć to wykorzystać jako zwolnienie z wszelkiego wysiłku pokonania problemu. W przypadku niektórych dzieci opinię warto na jakiś czas schować do szuflady domowego biurka i rozpocząć terapię dysfunkcji. Jeżeli jednak problem jest zbyt duży do udźwignięcia we dwoje, skontaktuj się z wychowawcą dziecka i innymi nauczycielami.

Pozwól dziecku pracować ołówkiem i gumką. Niech mu będzie wolno wytrzeć błędnie napisaną literę i wpisać właściwą.

Nie należy mu dawać do nauczenia długich list wymieszanych wyrazów. Należy raczej łączyć słowa w rodziny wyrazów, np. król, królestwo, królewna, królewicz, królować lub wg wybranego klucza, np. mrówka, krówka, stówka, żarówka.

Nie każ mu pisać wielokrotnie tego samego wyrazu, ponieważ w którymś momencie z powodu zmęczenia lub wyłączenia się (a to często zdarza się dyslektykom) i tak popełni błąd, co sprzyja utrwalaniu złych nawyków ortograficznych. Wystarczy, jeśli dziecko przepisze uważnie wyraz 5 do 7 razy.

Pamiętaj o nagradzaniu. Nagrody powinny być częste i ważne, ale dawane jedynie wtedy, gdy są zasłużone.

Poprawki na pracach dziecka powinny być robione w jego obecności.
Nie stosuj dyktand jako formy nauki. Lepsze z wielu względów jest pisanie z pamięci.

Nie wystawiaj za ćwiczenia ortograficzne oceny szkolnej. Natomiast pod całością pracy napisz ilość błędów i każ je dziecku znaleźć. Możesz mu ułatwić zadanie, pisząc ilość błędów na marginesie każdej linijki lub stawiając kropkę przed wyrazem z błędem.

Pamiętaj, że dziecko powinno mieć zawsze pod ręką słownik ortograficzny, uwzględniający najnowsze orzeczenia Komisji Kultury Języka. Jeśli dziecko ma problem z zapamiętaniem alfabetu, wyposaż je w ściągawkę.

Słowniki elektroniczne, komputery i ortograficzne programy edukacyjne (np. Bolek i Lolek na tropie zaginionej księgi ortografii, Klik uczy ortografii, Dyktando w praktyce) oraz magnetofony powinny wspomagać uczenie się.

Zachęcaj jak najczęściej do wielokrotnego powtarzania tego, co zrobiło. Jego własny głos jest bardzo korzystny dla efektywności procesów pamięciowych.
Wyrazy z trudnościami niech zapisuje na małych kolorowych kartkach i umieszcza w zasięgu wzroku. Poszczególne trudności warto przyporządkować określonym kolorom kartek, np. "ż"- różowemu.

Stosuj mnemotechniki. Mnemotechniki polegają na tym, że uczymy dziecko kojarzenia cech desygnatu z jego zapisem literowym. Pisownię wyrazu róża łatwiej zapamiętać, gdy wyobrazimy sobie, że kreska nad ó i kropka nad ż to odpowiedniki kolców róży. Źródłem pomysłów może być Ortografia na wesoło W. Gawdzika.

Ucz wierszyków z trudnościami ortograficznymi. Im więcej w nich humoru i emocji, tym lepiej spełniają swoją rolę, np. "Przez ó piszcie jaskółka, wszak w locie robi kółka".

Do nauczania zasad pisowni zaangażuj jak najwięcej zmysłów dziecka. Dobrze służy temu metoda dramy.
Dziecko odgrywa np. scenkę, w której jest czasownikiem i mocno odpycha od siebie słowo "nie". Scenka ta ułatwia zapamiętanie, że nie i czasowniki piszemy oddzielnie.

Wyślij dziecko na konkurs ortograficzny dla dyslektyków, a w czasie wakacji na obóz terapeutyczny.
Szczególnie polecam Dyktando w 10 punktach wg prof. Marty Bogdanowicz. Utrwala ono znajomość zasad pisowni, wytwarza nawyk stałego przywoływania zasad ortograficznych podczas pisania i sprawdzania napisanego tekstu.

DYKTANDO W 10 PUNKTACH

Punkt 1. Umowa

Umów się z dzieckiem, że codziennie będziecie pisać dyktando obejmujące zawsze tylko 3 zdania. Wymyślcie wspólnie nagrodę po każdym tygodniu pracy.

Punkt 2. Wybór tekstu

Zaznacz w książce dziecka 3 zdania i przeczytaj na głos pierwsze zdanie.

Punkt 3. Komentarz ortograficzny

Dziecko powtarza zdanie i omawia pisownię każdego wyrazu (podaje zasady pisowni, poszukuje uzasadnienia pisowni).

Punkt 4. Zapisywanie

Dziecko zapisuje zdanie. Podobnie postępuje z następnymi zdaniami.

Punkt 5. Kontrola 1 - dziecko

Dziecko samodzielnie sprawdza cały napisany tekst.

Punkt 6. Kontrola 2 - dorosły

Dorosły sprawdza tekst. Jeżeli znajdzie błędy, podaje ich liczbę.

Punkt 7. Kontrola 3 - dziecko

Dziecko ponownie sprawdza tekst z pomocą słownika ortograficznego.

Punkt 8. Kontrola 4 - dorosły

Dorosły sprawdza poprawiony tekst. Jeżeli nadal są błędy, wskazuje tekst - wzór, z którego dyktował zdania.

Punkt 9. Kontrola 5 - dziecko

Dziecko porównuje napisany tekst ze wzorem i ostateczne poprawia błędy.

Punkt 10. Poprawa

Dziecko opracowuje błędnie napisane wyrazy (np. podaje zasady pisowni, wyrazy pokrewne, odmienia wyraz przez przypadki, wymienia na inne formy).

***

Przedstawione wyżej wskazówki zgromadziłam podczas zajęć na kursie doskonalącym zorganizowanym przez Polskie Towarzystwo Dysleksji w Gdańsku. Spotkałam tam przede wszystkim nauczycieli, ale także rodziców dzieci ze specyficznymi trudnościami w czytaniu i pisaniu. Uczestnictwo w kursach jest dla rodziców także formą zdobywania przez nich informacji na temat terapii dysfunkcji. Na terenie kraju znajduje się 37 oddziałów Polskiego Towarzystwa Dysleksji. Warto odszukać siedzibę najbliższego, by pomóc swemu dziecku.

< publikacje | do góry ^