e-monitor szkolny

Komputer w kształceniu zintegrowanym

Żaden nauczyciel klas I-III nie wyobraża sobie nauczania niewspomaganego środkami dydaktycznymi. Na etapie edukacji wczesnoszkolnej są one niezbędne ze względu na myślenie konkretno-obrazowe ucznia. Nauczyciele kształcenia zintegrowanego jako środek dydaktyczny w swoich zajęciach coraz częściej wymieniają komputer.

Dynamiczny rozwój informacji technologicznej pozwala na umożliwienie osiągnięcia potrzebnych kwalifikacji i umiejętności przez młodego człowieka; szkoła musi nadążać za najnowszymi osiągnięciami technologicznymi.

Od lat toczy się dyskusja nad zastosowaniami komputerów do nauczania. Pomimo upływu czasu nadal ścierają się racje zwolenników i przeciwników wykorzystania komputerów w edukacji. Zwolennicy opowiadają się za uczynieniem ich głównym narzędziem kształcenia, a przeciwnicy optują za zdecydowanym ograniczeniem ich użycia w procesie nauczania-uczenia się.

Stanowisko krytyków opiera się na negatywnych doświadczeniach komputeryzacji, a przede wszystkim faktycznie szkodliwym wpływie komputerów na psychikę uczniów. Krytycy skomputeryzowanej edukacji uważają, że w jej toku dzieci uczą się dostrzegać tylko te problemy, które dostrzeże komputer. Kwestionują twórczą stronę komputerów, ponieważ uczeń nie ma możliwości odkrywania efektów pokrywania kolorów, rozumienia związków pędzla, malowania i papieru, wpływu osiąganego przez obracanie pędzla i różnicowanie jego nacisku. Te zastrzeżenia można oddalić, jeśli nauczyciele kształcenia zintegrowanego potraktują komputer jako jeden z wielu środków dydaktycznych, jakie stosują w swej edukacji.

Wiele osób podważa sens wykorzystania komputera w edukacji, obserwując dzieci, które godzinami przesiadują przed monitorem, fascynując się grami, w których występują elementy przemocy. Poza tym takie dzieci bardzo mocno angażują się emocjonalnie w przebieg gry i przenoszą potem do życia codziennego przemoc i agresję. Takie osoby także uważają, że komputer wypacza osobowość dziecka, ogranicza kontakt z rówieśnikami, uzależnia oraz szkodzi zdrowiu. Wielu lekarzy ostrzega, że wielogodzinne przesiadywanie przed monitorem komputera w złej pozycji powoduje wady postawy, zaburzenia wzroku, bezsenność, drażliwość.

Zwolennicy wykorzystania komputera w nauczaniu podkreślają, że uczeń sam decyduje, które treści należy przeczytać, uczy się także selekcjonowania informacji, a ta umiejętność będzie bardzo przydatna w dalszej edukacji. Poza tym wykonując pewne operacje na komputerze, uczeń cały czas działa, podejmując różne decyzje. Komputer także jest bardzo cierpliwym nauczycielem. Ucząc się za jego pomocą, uczeń może tak długo powtarzać te same czynności, aż je opanuje. Nauka za pomocą komputera staje się łatwo przyswajalna oraz bezstersowa, ponieważ komputer nie stawia ocen, choć sam w sobie jest bardzo wymagający, konsekwentny i nieprzekupny.

Komputer oprócz wielu swych zalet zapewnia także uczniowi natychmiastową odpowiedź oraz nie pieści się z uczniem, jeżeli ten popełnił błąd. Pozytywna reakcja komputera daje uczniowi wiele radości, z którą dzieli się z rówieśnikami. Kształtuje pozytywne postawy wobec uczenia się. Inną istotną zaletą komputera jest to, że wykorzystując komputer w edukacji, uczniowie uczą się formułować problem oraz analizują możliwości uzyskania optymalnego rozwiązania. Wypracowane tą drogą wnioski wyrabiają w nich nawyki myślenia twórczego i pojęciowego. Oprócz tego uczniowie, bawiąc się z komputerem, ćwiczą pamięć, wyrabiają sobie spostrzegawczość, ćwiczą koordynację wzrokowo-ruchową, a przecież te umiejętności są niezbędne w nauce.

Dzięki korzystaniu ze sprzętu informatycznego wyrabiamy nawyk do skoncentrowania się i dobrego zorganizowania swojej pracy. Opracowanie określonych umiejętności w pracy z komputerem, takich jak: znajomość klawiatury i sposobów użycia określonych klawiszy, uruchomienie komputera i praca z nim stanowią ważny element kultury informatycznej, którą dzieci powinny wzbogacać na dalszych etapach swej edukacji. Ta kultura informatyczna polegać ma także na tym, aby dziecku uzmysłowić, że nie wszystkie gry nadają się do tego, aby się z nimi zapoznać. Także komputer to nie zabawka i należy z niego korzystać w sposób odpowiedzialny.

Edukacja musi pójść do przodu w zakresie uczenia umiejętności posługiwania się komputerem, ponieważ komputer stał się już narzędziem codziennej pracy zawodowej, rozrywki, komunikacji i nauki. Obecnie każda osoba, która nie potrafi posługiwać się komputerem coraz częściej jest określana mianem analfabety technicznego. Dlatego należy już teraz przygotowywać uczniów klas I-III do wymagań, jakie stawia przed nimi świat, tj. nauczyć obsługi komputera. Uczniowie klas I-III, którzy mają możliwość korzystania na zajęciach z komputerów, traktują te zdobycze techniki, jak wiele innych poznawanych w szkole pomocy. Komputer szybko przestaje stanowić dla nich jakąkolwiek tajemnicę, a staje się przyjacielem w szkolnej przygodzie zdobywania wiedzy i umiejętności.

Uczniowie muszą się uczyć nowych umiejętności przydatnych w codziennym życiu z tej racji, że komputer wkracza do wszystkich dziedzin naszego życia. Powstaje w związku z tym pytanie, czy uczyć tylko obsługi komputera? Oczywiste jest, że nie wszyscy będą informatykami, ale umiejętność korzystania z komputera staje się obecnie tak ważna, jak umiejętność pisania i czytania.

Pracownia komputerowa w szkole

Pomimo szczerych chęci, dla wielu nauczycieli stosowanie komputera na lekcjach rozbija się o brak w szkole pracowni komputerowej, choć Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu wychodzi naprzeciw tym potrzebom, finansując akcję "Pracownia internetowa w każdej szkole". Rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 3 sierpnia 2000 roku w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli nakłada na nauczyciela ubiegającego się o kolejny stopień awansu zawodowego obowiązek wykorzystywania w swojej pracy technologii komputerowej i informacyjnej. Wielu nauczycieli, przede wszystkim mam tu na myśli nauczycieli z dłuższym stażem pracy, którzy nie nabyli umiejętności obsługi komputera i nie wykorzystują go na lekcjach, staje przed dylematem: Jak zacząć stosować technologię cyfrową na swojej lekcji, jeżeli nie są z nią zaznajomieni? Poza tym komputer wciąż jest urządzeniem drogim i jeszcze wiele musi upłynąć wody w rzece, aby nauczyciele mogli sobie na niego pozwolić. Trzeba jednak pamiętać, że dyrektor szkoły jest odpowiedzialny za realizację zatwierdzonego planu rozwoju zawodowego nauczyciela i jeżeli plan taki uwzględnia prowadzenie lekcji z wykorzystaniem komputera, to obowiązkiem dyrektora jest ułatwienie dostępu do pracowni komputerowej, jeżeli taka pracownia znajduje się w szkole.

Nauczyciele są zobligowani do wykorzystywania komputerów na swoich lekcjach z innego jeszcze powodu. Tym powodem jest podstawa programowa kształcenia ogólnego dla sześcioletnich szkół podstawowych i gimnazjów (rozp. MEN poz.129). Dowiadujemy się z niej, że nauczyciele powinni stwarzać warunki do nabywania umiejętności m.in. "poszukiwania, porządkowania informacji z różnych źródeł oraz efektywnego posługiwania się technologią informacyjną". Wśród treści kształcenia w zakresie kształcenia zintegrowanego w punkcie 20. czytamy: "sięganie do różnych źródeł informacji i technologii informacji". W związku z powyższymi zaleceniami nauczyciele powinni dążyć do kształcenia umiejętności obsługi komputera oraz stosować w procesie kształcenia różne sposoby uzyskiwania informacji.

Nauczyciele powinni posiąść nie tylko umiejętności, ale mieć także wyrobione przyzwyczajenia posługiwania się środkami technicznymi w celu zwiększenia wydajności pracy nauczycielskiej. Nowa technika w służbie nauczyciela wymaga od niego innych niż dotąd kwalifikacji pedagogicznych. A więc trzeba odpowiedzieć na następujące kwestie:

1. Jakie są kompetencje informatyczne nauczycieli kształcenia wczesno-szkolnego?
2. Jakie są kompetencje informatyczne uczniów klas I-III oraz do jakich celów służy im komputer?
3. Czy szkoła organizuje zajęcia, które uczą podstaw obsługi komputera?

Kompetencje nauczycieli

Aby zorientować się, jakie są kompetencje informatyczne nauczycieli kształcenia zintegrowanego, postanowiono przeprowadzić za pomocą ankiety badania w pięciu dobranych losowo opolskich szkołach podstawowych. Badania dotyczyły 51 nauczycieli; wszyscy mieli wykształcenie wyższe magisterskie. Oprócz tego każdy z nich mógł się pochwalić szeregiem ukończonych kursów w wojewódzkim ośrodku metodycznym. Wśród badanych nie było ani jednego mężczyzny, co wskazuje na specyfikę zawodu nauczyciela kształcenia zintegrowanego. Najwięcej respondentów swój staż określiło w przedziale między 17 a 24 lat pracy, co stanowi 31,4%; 27,5% nauczycieli pracuje w tym zawodzie od 6 do 10 lat, natomiast 29,4% to nauczyciele ze stażem 11-16 lat pracy. Były także dwie nauczycielki, których staż pracy waha się od 25 do 30 lat, co stanowi 3,9%. Wśród badanych były także osoby, które pracują w szkole mniej niż 5 lat (7,8%). Wśród tej grupy respondentów nie było żadnej osoby, której staż pracy wynosiłby więcej niż 30 lat.

Badanym zadano pytanie: Czy ma pani w domu komputer? Aż 74,5% odpowiedziało, że nie ma komputera! W związku z tym łatwo było przewidzieć wyniki kolejnego pytania, które brzmiało: "Czy potrafi pani obsługiwać komputer?" Tylko jedna osoba nieposiadająca komputera podała w ankiecie, że potrafi go obsługiwać. Spośród osób mających komputer tylko 23% respondentów posiada łącza internetowe. Nie jest to dużo, ale trzeba wziąć pod uwagę, że doprowadzenie takich łączy do komputera nie jest tanim przedsięwzięciem.

Respondentów zapytano o stopień opanowania obsługi komputera; 71,4% nauczycieli stwierdziło, że ich umiejętności w zakresie obsługiwania tego urządzenia są na poziomie podstawowym, a 28,6% opanowały jego obsługę w stopniu średnim. Dostrzeżono pewną zależność między stopniem opanowania komputera a posiadaniem łączy internetowych. Otóż wszyscy nauczyciele mający dostęp do Internetu stwierdzili, że ich umiejętności w zakresie obsługi komputera są na poziomie średnim. Respondenci, którzy ocenili, że potrafią obsługiwać komputer to stosunkowo młodzi nauczyciele, których staż pracy nie przekracza 10 lat. Wśród osób stwierdzających umiejętności obsługiwania komputera tylko 28,5% to nauczyciele ze stażem nie większym niż 5 lat a pozostałe osoby to nauczyciele, którzy pracują w tym zawodzie nie więcej niż 10 lat.

Z tych informacji wynika, że tylko młodzi nauczyciele są bardziej zaznajomieni z techniką i starają się za nią nadążyć. Poza tym osoby, które podały, że mają podłączony komputer do Internetu oraz, że potrafią obsługiwać komputer w stopniu średnim, to nauczyciele ze stażem pracy nie przekraczającym 5 lat. Niestety nie spodziewano się, że tak mało nauczycieli będzie potrafiło obsługiwać komputer - 14 osób na 51 respondentów.

Na pytanie: "W jaki sposób nabyła pani umiejętności obsługi komputera?" wszyscy odpowiedzieli, że podczas stopniowego zaznajamiania się z komputerem. Poza tym jedna osoba wspomniała także, że podczas nauki obsługi komputera sięgała do podręczników, które kupiła w księgarni. Jak widać, większość uczyła się tej umiejętności na zasadzie prób i błędów. Pytano także respondentów o to, do czego wykorzystują komputer? Wielu odpowiedziało, że do pisania pism, podań oraz konspektów i planów nauczania. Nikt nie wspomniał, że wykorzystuje komputer w celach rozrywkowych. Niestety żaden nauczyciel nie nosi się z myślą wykorzystania komputera w celu prowadzenia zajęć z dziećmi.

Kompetencje informatyczne uczniów klas I-III

Podobne badania przeprowadzono wśród 96 uczniów klas II-III, uczących się w szkołach miejskich w powiecie opolskim (pominięto uczniów klas I ze względu na małą umiejętność biegłego pisania). Materiał badawczy zebrano na podstawie kwestionariusza ankiety. Ponad 42% uczniów ma w domu komputer.

W ankiecie zapytano uczniów mających komputer, do czego wykorzystują to urządzenie. Wszyscy uczniowie zgodnie powiedzili, że komputer wykorzystują do gier; jeden uczeń (ojciec elektronik) mający dostęp do Internetu odpowiedział, że komputera używa do wysyłania poczty elektronicznej.

W ankiecie pytano także uczniów grających na komputerze, aby podali nazwę swojej ulubionej gry. Najczęściej wymienianymi były: "Quake" (ang. trzęsienie), "Chasm" (ang. otchłań) oraz "Dark Colony". Pierwsza należy do najbardziej popularnych na rynku. Celem gry jest zdobycie czterech magicznych kluczy symboli. Aby je zdobyć, należy przejść labirynt i zabić wszelkie postacie, które pojawiają się w zasięgu wzroku grającego. To, co w grze jest interesujące z punktu widzenia przemocy, to możliwość dokonywania aktów wandalizmu. Oprócz samego zabijania można na przykład zbić witraż. Narzędzia do dyspozycji gracza to: nóż, siekiera, gwoździe, porażanie prądem, dubeltówki itp. Na uwagę zasługuje też tło akcji i sposób filmowania, zbliżone do animacji oglądanej w telewizji.

W grze "Chasm" na ścianach można zauważyć wiszące zmasakrowane ciała ludzkie, można do nich podejść, obejrzeć je z bliska, podobnie jak świeżo zabitych. Ściany po walce spływają krwią, której kapanie wyraźnie słychać, podobnie jak jęki mordowanych przez gracza przeciwników. Na podłodze znajdują się kawałki ciał, a w powietrzu latają krwawe strzępy. Dla podniesienia realistyczności akcji twórcy gry, oprócz wyżej wspomnianych, wprowadzili takie dźwięki, jak: skowyt zabijanego psa, strzały, uderzenia narzędzi, dźwięk piły tarczowej, ale także: szum wiatru, odgłos kroków gracza, echo w lochach itp.

"Dark Colony" to gra o kolonizacji Marsa. Zadaniem gracza jest zabicie wszystkich tubylców ufoludków. Do dyspozycji grającego są karabiny i inna broń automatyczna. Bardzo efektownie wygląda scena, w której gracz trafia w głowę wroga. Głowa ta leci szerokim łukiem lub rozbryzguje się, rozlewając wokół fontanny krwi. Typowe są też sceny podrzynania gardła ludziom przez potwory o wielkich kłach i szablistych kończynach.

W grze można spotkać także obrazy, na których ludzkie trupy z wnętrznościami są zjadane przez robactwo. Jeżeli graczowi nie uda się zwycięsko przejść całej planszy pojawia się animacja, która przedstawia szpaler głów obdartych ze skóry, przebitych, z wyłupanymi oczyma, nadzianych na pale. W tle słychać wyraźne brzęczenie much latających nad padliną. Gra charakteryzuje się świetną animacją, występują w niej nie tylko zbliżenia, ale również pokazanie perspektywy w różnych planów.

Jaki może być stan emocjonalny młodego uczestnika gier, pozostawię bez odpowiedzi, ponieważ celem tego artykułu jest poszukiwanie odpowiedzi na temat kompetencji informatycznych nauczycieli i uczniów...

Nauka obsługi komputera

Uczniowie pytani o to, kto ich nauczył obsługiwania tej skomplikowanej maszyny, zgodnie twierdzili, ze zawdzięczają tę umiejętność rodzicom. Poza tym w dwóch szkołach, w których zostały przeprowadzone badania, są prowadzone zajęcia z informatyki. Są to zajęcia płatne pozalekcyjne, które prowadzi dwóch informatyków, nie mających przygotowania pedagogicznego w zakresie nauczania początkowego.

Na takich zajęciach uczniowie mają możliwość nauczyć się opracowywania za pomocą komputera prostych tekstów i rysunków. Są także przygotowywani do tego, aby wykorzystywać komputer jako źródło wiedzy. Na przykład przez czytanie encyklopedii na CD-ROM-ach uczniowie uczą się wyszukiwania treści, które zadaje nauczyciel. Przy tej okazji uczniowie mają sposobność selekcjonowania treści, np. na interesujące i ważne. Uczą się, że komputer można zastosować do poznawania różnych dziedzin wiedzy.

Nauczyciel zezwala im na gry, ale wpaja postawę odpowiedzialnego korzystania z komputera i to, że nie wszystkie gry nadają się do tego, aby się nimi zainteresować. Zajęcia informatyczne nie mogą być pozbawione celów wychowawczych.

Realizacja koncepcji edukacji medialnej w kształceniu zintegrowanym, tak potrzebnej w dzisiejszej dobie, wymaga podjęcia wielokierunkowych działań. Priorytetami wydają się problemy kształcenia i dokształcania nauczycieli w tym zakresie, zwiększenie środków budżetowych na infrastrukturę dydaktyczną, stworzenie odpowiednich materiałów dydaktycznych oraz rozwijanie badań nad efektywnością stosowania mediów w edukacji, jak i doskonaleniem teorii w tym obszarze tematycznym.

Nauczyciele powinni posiąść nie tylko umiejętności, ale mieć także wyrobione przyzwyczajenia posługiwania się środkami technicznymi w celu zwiększenia wydajności swojej pracy. Nowa technika w służbie nauczyciela wymaga od niego innych niż dotąd kwalifikacji pedagogicznych. Wykorzystywanie komputera w edukacji wymaga przyjęcia nowych założeń organizacyjnych i treściowych. Nie wystarczy wyposażyć nauczyciela w wiedzę i umiejętności obsługi komputera. Znacznie ważniejsze jest nauczenie go twórczego zastosowania tego narzędzia informatycznego w procesie kształcenia.

Duże znaczenie ma umiejętność projektowania takich zajęć. Poza tym uczeń musi być nauczony krytycznej analizy tego, co czyta. Pojawienie się nowoczesnej technologii informacyjnej musi spowodować praktyczne przygotowanie kadry nauczycielskiej do wprowadzania nowych technologii kształcenia, dlatego też na wielu uczelniach kształcenia humanistycznego musi występować kształcenie informatyczne w zakresie biegłej obsługi komputera oraz programów komputerowych.

Żyjąc na początku XXI wieku, człowiek współczesny musi się kształcić przez całe życie. Dynamiczny rozwój nauki i techniki sprawia, że raz zdobyte wykształcenie nie wystarcza, aby korzystać z osiągnięć tych dyscyplin. Szeroki zakres i wysoki poziom wiedzy nauczyciela stanowią niezbędny warunek skuteczności procesu kształcenia. W świetle tych założeń konieczne staje się stwarzanie warunków i możliwości sprzyjających modernizowaniu wiedzy i umiejętności oraz zaspokajaniu wielorakich, indywidualnych potrzeb nauczycieli.

< publikacje | do góry ^